ائیلملیک باغلامالار: «ـیب»
یازار : اورمولو
![](http://arzublog.ir/images/like/1.png)
بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێنداندێر: ائیلملیک باغلامالار
«ـێب ıb, ـیب ib, ـۇب ub, -ۆب üb»
اؤرنک: پایلایێب٬ بیلیب٬ قوْرویوب٬ گؤروب. (بۇنلارێ نقلی کئچمیش زامانلا یانلێش تۇتمایێن.)
بۇ اکلر ایله ائیلملرین هم دوْغرولاماسێ٬ هم ده دانماسێندان ائیلملیک باغلامار دۆزلر. اساساً حالت٬ وضعیت٬ حرکت طرزی٬ قیسماً سبب و زامان مضمونلارێنێ ایفاده ائدر. بۇ ائیلملیک باغلامالار چوْخ قدیم تاریخه مالیک اوْلوب اوّلدن دانێشێقدا دا٬ ادبی دیلیمیزده ده «ـێبانێ/ ـیبنی» و «ـێبان/ ـیبن» شکیللرینده ایشلنمیشدیر.
اؤرنک: گؤروشوبن ائیلهمهدیک خوْش صفا. /واقف/. ائی جیگر زخمی٬ آغێز آچما خدنگین گؤروبن. /فضولی/. یانێنا گلوبنی روانێ. /ختایی/.
«ـێبان(ـێ)/ ـیبن(ـی)» تقریباً «و» یئرینه ایشلنه بیلر. اؤرنک: گئدیبن آلدێم٬ آلێبان گلدیم (گئدیب و آلدێم٬ آلێب و گلدێم).
«ـێبدا٬ ـیبده٬ ـۇبدا٬ ـۆبده»: «ـیبن٬ ـێبان» تکین «و» معناسێ وئره بیلر. اؤرنک: «گئدیبده بساطلارێنێ پوْزودوم» (گئدیب و بساطلارێنێ پوْزودوم). باخێبدا گؤزل بیر منظره گؤردوم (باخێب و گؤزل بیر منظره گؤردوم).
بۇ ائیلملیک باغلامالار ساده جۆملهنین باغێملی همجینس خبری اوْلور. اؤرنک: «آتام بازاردان گلیب٬ پالتارلارێنێ دگیشیب٬ یئرینده اوْتوروب چای ایستهدی.»
بۇنلار ساده جۆملهنین ظرفی ده اوْلور. اؤرنک: ایشلریمی قۇرتارێب گلرم. /زامان ظرفی/.
بۇنلار اؤزلریندن سوْنرا گلن اساس ائیلم ایله بیرلیکده مۆرکّب خبر اوْلور. اؤرنک: «قێش فصلی گلیب چاتدێ. اوْنا اۆز تۇتوب دئدی. ال آتێب یازدێ...»
بۇنلارێ اینکار شکلینده ده ایشلتمک اوْلار. اؤرنک: «اوْ ایشینی قۇرتارمایێب قوْیوب گئتدی.»
«ـێب ıb, ـیب ib, ـۇب ub, -ۆب üb»
اؤرنک: پایلایێب٬ بیلیب٬ قوْرویوب٬ گؤروب. (بۇنلارێ نقلی کئچمیش زامانلا یانلێش تۇتمایێن.)
بۇ اکلر ایله ائیلملرین هم دوْغرولاماسێ٬ هم ده دانماسێندان ائیلملیک باغلامار دۆزلر. اساساً حالت٬ وضعیت٬ حرکت طرزی٬ قیسماً سبب و زامان مضمونلارێنێ ایفاده ائدر. بۇ ائیلملیک باغلامالار چوْخ قدیم تاریخه مالیک اوْلوب اوّلدن دانێشێقدا دا٬ ادبی دیلیمیزده ده «ـێبانێ/ ـیبنی» و «ـێبان/ ـیبن» شکیللرینده ایشلنمیشدیر.
اؤرنک: گؤروشوبن ائیلهمهدیک خوْش صفا. /واقف/. ائی جیگر زخمی٬ آغێز آچما خدنگین گؤروبن. /فضولی/. یانێنا گلوبنی روانێ. /ختایی/.
«ـێبان(ـێ)/ ـیبن(ـی)» تقریباً «و» یئرینه ایشلنه بیلر. اؤرنک: گئدیبن آلدێم٬ آلێبان گلدیم (گئدیب و آلدێم٬ آلێب و گلدێم).
«ـێبدا٬ ـیبده٬ ـۇبدا٬ ـۆبده»: «ـیبن٬ ـێبان» تکین «و» معناسێ وئره بیلر. اؤرنک: «گئدیبده بساطلارێنێ پوْزودوم» (گئدیب و بساطلارێنێ پوْزودوم). باخێبدا گؤزل بیر منظره گؤردوم (باخێب و گؤزل بیر منظره گؤردوم).
بۇ ائیلملیک باغلامالار ساده جۆملهنین باغێملی همجینس خبری اوْلور. اؤرنک: «آتام بازاردان گلیب٬ پالتارلارێنێ دگیشیب٬ یئرینده اوْتوروب چای ایستهدی.»
بۇنلار ساده جۆملهنین ظرفی ده اوْلور. اؤرنک: ایشلریمی قۇرتارێب گلرم. /زامان ظرفی/.
بۇنلار اؤزلریندن سوْنرا گلن اساس ائیلم ایله بیرلیکده مۆرکّب خبر اوْلور. اؤرنک: «قێش فصلی گلیب چاتدێ. اوْنا اۆز تۇتوب دئدی. ال آتێب یازدێ...»
بۇنلارێ اینکار شکلینده ده ایشلتمک اوْلار. اؤرنک: «اوْ ایشینی قۇرتارمایێب قوْیوب گئتدی.»
قایناقلار: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹
تورکجهنی قورویاق٬ بهرام اسدی٬ یاز نشریاتی٬ اورمیه ۱۳۸۵
تورکجهنی قورویاق٬ بهرام اسدی٬ یاز نشریاتی٬ اورمیه ۱۳۸۵