http://turkcemiz.arzublog.com تۆرکجه‌میزین قرامرینی اؤیرنیب قوْرویاق. azb arzublog.com Wed, 19 Oct 2016 13:38:03 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69412 «صیفت» درسینده ائیلملیک صیفتلرله تانیش اوْلدوق٬ بۇنلارین «ii.ایکینجی دسته: ... اجاق acaq، _َجَک əcək (یاجاق yacaq، یه‌جَک yəcək): اولاجاق، گلجک، یاشایاجاق، اله‌یه‌جَک. [بوُ اولاجاق بیر ایش‌دیر.]»-دن فایدالاناراق بۇگۆنکو کۆچه-بازار دیلینده اوْلان بیر نوع خطالاری دۆزلده بیلیریک:اوْ کیتاب کی آلاجاقسینیز چتین تاپیلیر.آلاجاغینیز کیتاب چتین تاپیلیر.اوْ یئر کی اوْرا گئده‌جکلر اۇزاق‌می دئییل؟گئده‌جکلری یئر اۇزاق‌می دئییل؟ایشی کی گؤره‌جگم هامیمیزا فایدا وئره‌جکدیر.گؤره‌جگیم ایش هامیمیزا فایدا وئره‌جکدیر.دیقّت: سوْن اؤرنکده بیر خطا داها واردیر. فارسجادا «نکره» علامتی اوْلان «ـی»٬ «ایشی کی» سؤزونده ایشلنیبدیر؛ تۆرکجه‌ده «ـی» تاماملیق علامتی‌دیر (ایشی گؤردو٬ پالتاری ساتدی٬ ...). Thu, 25 Feb 2016 10:46:45 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69412 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69314 بۇ درسه باخاراق٬ بعضی جۆمله‌لریمیزی داها قیسا و داها دۆزگون بیر شکیله چئویره بیلریک:نئجه کی ائشیتدین دئ ائشیتدیگین کیمی دئ.اوْ پالتار کی تۆرکیه‌دن آلدیز هاردا؟&nbsp; تۆرکیه‌دن آلدیغینیز پالتار هاردا؟اوْ سؤزلر کی دۆنن سؤیله‌دی اۇنودوبدور دۆنن سؤیله‌دیگی سؤزلری اۇنودوبدور.نئجه کی سؤز وئردیلر وقتینده ده گلدیلر سؤز وئردیکلری کیمی وقتینده ده گلدیلر. Sat, 20 Feb 2016 21:50:24 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69314 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69297 «دیغی٬ دیگی٬ دۇغو٬ دۆگو - dığı, diyi, duğu, düyü»بۇ اکلرله ائیلملیک باغلامالار دۆزلدنده اوْنلارا مۆطلق بیتیشن شخص عوضلیکلری و اوْندان سوْنرا «کیمی» قوْشماسی ایشلنر. اؤرنکلر:گؤردوگون کیمی سؤیله . Gördüyün kimi söyləاؤزونو اۆرَکدن اوْلدوغون کیمی گؤستر . Özünü ürəkdən olduğum kimi göstərبۇ یاراماز پالتاری آلدیغین کیمی ده تئز سات . Bu yaramaz paltarı aldığın kimi də tez satآپاردیغینیز کیتابی آرخاداشینیزا دا گؤسترین . Apardığınız kitabı arxadaşınıza da göstərinدئدیگینه دئییل٬ ائتدیگینه باخ . Dediyinə deyil, etdiyinə baxتۇتدوغونو بۇراخدی . Tutduğunu buraxdıقازاندیغی کیمی ده خرجله‌ییر . Qazandığı kimi də xərcləyirقایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ <br /> Fri, 19 Feb 2016 22:16:54 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69297 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69193 «ـانا ana - ـَنه ənə» + دک/ قدربۇ اکلر ایله دۆزلن ائیلملیک باغلامالاردان سوْنرا «دک»٬ «قدر» یا دا «کیمی» قوْشمالاریندان بیری گلمه‌لیدیر. بۇنلار جۆمله‌نین فرعی ایشی‌نین باشلاندیغی لحظه‌یه‌دک اساس ایشین داوامینی بیلدیریر. اؤرنک اۆچون:اۇشاق یاتانادک آناسی اوْنا لای‌لای دئدی.یوْلداشلاریم بیز گلیب چاتانا قدر٬ بۇردا گؤزله‌دیلر.گلنه قدر دایانمالی‌یام.اؤلنه‌کیمی چالیشماق گرک.&nbsp;&nbsp;قایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ Sun, 14 Feb 2016 18:50:44 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/69193 http://turkcemiz.arzublog.com/post/68376 «ـاراق٬ ـه‌رک / araq - ərək»بۇ اکلر ایله طرز حرکت٬ حال-وضعیت و بعضاً سبب مضمونلو ائیلملیک باغلامالار دۆزَلر. بۇنلار «ـیب»له دۆزلن باغلامالارا گؤره محدود ایشلنر٬ جۆمله‌نین ائیلمی و خبری اوْلا بیلمز.بۇنلار سبب ظرفی مضمونو بیلدیرر: «آیدین یوْلداشی‌نین دئییب-گۆلمه‌سینی ائشیده‌رک سئوینیردی.»بۇنلار بعضاً اساس ائیلمین٬ خبرین زامانینی بیلدیریر: «سن اۆزولمه٬ یات٬ من ده ایشیمی قۇرتاراراق گلرم.»بۇنلار ساده جۆمله‌لرده باغیملی همجینس خبر اوْلاندا بیر ایشین اوّلجه باشلانیب بیتدیگینی٬ ایکینجی ایشین /اساس ایشین/ اوْندان سوْنرا باشلاندیغینی بیلدیریر؛ بئله‌لیک‌له ایکی ایشی بیر-بیرینه باغلاییر: «اۇشاق مکتبه قبول ائدیله‌رک هوسله اوْخوماغا باشلادی.»بۇ ائیلملیک باغلامالار بعضاً تابعسیز مۆرکّب جۆمله‌نین ایچینده‌کی بیرینجی جۆمله‌نی ایکینجی جۆمله‌یه باغلاماغا خیدمت ائدیر: «آنانین سئوگیسی جوْشاراق بالاسینی برک-برک قۇجوب اؤپدو.»«ـاراق - ـه‌رک» اکی‌نین اؤرنکلری اؤنملی اوْلدوغو اۆچون آیری بیر یازیدا یازیلاجاقدیر.قایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ Fri, 01 Jan 2016 14:26:27 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/68376 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66914 بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێندان‌دێر: ائیلملیک باغلامالار«ـان an - ـَن ən + کیمی kimi (ـانا ana - ـَنه ənə + /دک dək /جان can)»بۇ اکلر ائیلملیک صیفت اکلرینه ده اوْخشاییر٬ آنجاق ائیلملیک باغلاما اوْلاندا بۇنلاردان سوْنرا «کیمی» یا دا نادیر حالدا «دک/ جان» قوْشمالاری ایشلنر. اؤرنک اۆچون «یئتیشن مۆسافیر دینجلدی» جۆمله‌سینده «یئتیشن» ائیلملیک صیفت اوْلاراق «مۆسافیر» سؤزونو بللی ائدیر. آمّا «یئتیشن کیمی مۆسافیر دینجلدی» جۆمله‌سینده «یئتیشن» سؤزو ائیلملیک باغلامادیر. بۇ جۆمله‌نی بئله ده یازماق اوْلار: «یئتیشنه‌دک/ یئتیشنه‌جن مۆسافیر دینجلدی».بۇ ائیلملیک باغلامالار جۆمله‌نین اساس ایشی‌نین باشلانماسیندان آراسیز اؤنجه بیر ایشین بیتمه‌سینی بیلدیریر.اؤرنکلر:یاشار کیتابی اوْخویان کیمی باشا دۆشدو.ستّارخان عین‌الدوله‌نین باسمینجا گلمه‌سینی ائشیدن کیمی٬ مۆجاهیدلره حاضیرلیق بۇیوردو.آیدین درسینی قۇرتاران کیمی ایزمیر شهرینه کؤچه‌جکدیر.اۇشاق یوْلداشی‌نین هاردا گیزلندیگینی بیلن کیمی گۆلدو.دۆشمان اوْوشار آدینی ائشیدن کیمی قوْرخویا دۆشدو.سنی گؤرن کیمی عالم منه جنّته دؤنور.واقت تاپان کیمی سیزینله بیرلیکده دوْلانماغا چیخاجاغیق.قایناقلار: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹اینترنت Thu, 10 Dec 2015 10:54:56 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66914 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66659 بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێندان‌دێر: ائیلملیک باغلامالار«ـاندان٬ ـَندن /یاندان٬ یَندن/ andan, əndən»بۇ اکلرله دۆزلن ائیلملیک باغلامالار جۆمله‌نین اساس ائیلمی‌نین کئچمیشده باشلاندیغی زامانی بیلدیریر.اؤرنکلر:قارداشیم لیسانسینی آلاندان مَعَلّیم ایشله‌ییر.آیهان مکتبه گلندن من اوْنونلا تانیشام.سۇ باشدان آشاندان سوْنرا یا بیر قاریش٬ یا دا بیر آرشین /آتا-بابا سؤزلری/آیاقدان دۆشندن سوْنرا یوْل گئتمک دوْغرو دئییل‌دیر.قایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ Tue, 24 Nov 2015 14:44:38 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66659 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66349 بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێندان‌دێر: ائیلملیک باغلامالار«جاق - جک»بۇ اکلر ایله یارانان ائیلملیک باغلامالار بیر ایشین قۇرتولدوغو لحظه٬ آراسیز اوْلاراق ایکینجی ایشین باشلانماسی‌نی بیلدیریر. بۇنلارین یئرینه٬ ائیلمین آناسؤزوندن سوْنرا «هامان» سؤزو ایشلنه بیلر:«آتی مینجک سۆردوم Atı mincək sürdüm = آتی مینمک هامان سۆردوم Atı minmək haman sürdüm»اؤرنکلر:ائلناز ائوه یئتیشجک اۇزانیب یاتدی. Elanz evə yetişcək uzanıb yatdıاۇشاق عمیسینی گؤرجک قۇجاغینا آتیلدی. Uşaq əmisini görcək qucağına atıldıشهره چاتدیغیمی بیلجک چوْخ سئویندی. Şəhərə çatdığımı bilcək çox sevindiسۆروجو ایلک تابلویا چاتجاق سۆرعتی آزالتدی. Sürücü ilk tabloya çatcaq sürəti azaltdıاوْ گۆنکو مۆسافیر ماشیندان دۆشجک بازارا ساری یۆرودو. O günkü müsafir maşından düşcək bazara sarı yürüdüقایناقلار: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹اینترنت Fri, 06 Nov 2015 13:16:12 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/66349 http://turkcemiz.arzublog.com/post/65822 بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێندان‌دێر: ائیلملیک باغلامالار«ـار-ـماز/ ـَر-ـمَز»&nbsp; ar-maz ər-məzایکینجی اکین بیرلیکده ایشلنمه‌سیله دۆزلن بۇ ائیلملیک باغلامالار بیر ایشین گؤرولوب قۇرتاردیغی آن ایکینجی بیر ایشین باشلانماسینی بیلدیریر. اکلرین ایکی‌سی ده عئینی بیر ائیلمه آرتیریلیر؛ بیری دوْغرولاما٬ ایکینجیسی دانما بیلدیریر. بۇنلار زامانی دا٬ حال-وضعیتی ده بیلدیرر. اؤرنکلر:آیدین ائوه چاتار-چاتماز سۇ ایسته‌دی.سوْلماز آرخاداشی‌نین مکتوبونو اوْخویار-اوْخوماز گۆلدو.اؤیرتمن کیلاسا گیرر-گیرمز درسه باشلادی.یاشار بؤیوک توْی سسینی ائشیدر-ائشیتمز قاچدی.مۆسافیر قاتار دایاناجاغینا چاتار-چاتماز ایکینجی زنگ ده چالیندی.ساریشین جوْجوق یئرینه گیرر-گیرمز یوْخلادی.اۇشاقلار مئیدان‌دا یاریشا باشلار-باشلاماز یئر تَرپَندی.قایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ Thu, 22 Oct 2015 16:56:20 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/65822 http://turkcemiz.arzublog.com/post/65639 بۇ یازێ بۇنون آچێقلامالارێندان‌دێر: ائیلملیک باغلامالار«مێش mış, میش miş, مۇش muş, مۆش müş»بۇ ائیلملیک باغلامالار ائیلمین بۇیوروق فوْرماسیندان دؤرد چئشیدلی «میش» آرتیرماقلا دۆزلیر و زامان٬ حال-وضعیت بیلدیرن ائیلملیک باغلامالار یارادیر. اؤرنک: «منی کاریخدیران بۇ سواللارین جاوابی‌نی آلمامیش گئدن دئییلم. اؤیرنمه‌میش بۇردان گئدن دئییلم.»بیر چۆخ حاللاردا بۇ ائیلملیک باغلامالاردان سوْنرا بیر سوال عوضلیگی ایشلنر. اؤرنک: «گلمیش نه ائده‌جکسن؟». «پوْلاد اوْلموش نئچه ایینن چیخار؟ /آتا-بابالار سؤزو/». «یازمامیش نئجه گؤندره بیلر؟». «بیلمیش نه ائده بیلر؟».بۇ ائیلملیک باغلامالار «ما٬ مه» دانما علامتی ایله ده ایشلنه بیلر. بۇ حالدا بۇنلار «مادان٬ مه‌دن» ائیلملیک باغلامالاری ایله عئینی معنادا اوْلور. اؤرنک اۆچون: «سینمامیش شاققیلداییر = سینمادان شاققیلداییر»«گؤزونله گؤرمه‌میش اینانما = گؤزونله گؤرمه‌دن اینانما»«چای گلمه‌میش چیرمالانماسین = چای گلمه‌دن چیرمالانماسین»«یاتمامیش یۇخو گؤروروک = یاتمادان یۇخو گؤروروک»«یاغمامیش گۇرولداییر = یاغمادان گۇرولداییر»بۇنلار ساده جۆمله‌ده زامان٬ یوْخسا طرز حرکت ظرفی اوْلور. اؤرنک اۆچون: «اؤیرتمنین درسی قۇرتارمامیش زنگ چالیندی.» «آی گؤرونمه‌میش صلوات چئویریر /آتا-بابالار سؤزو/»بۇنلار ساده گئنیش جۆمله‌ده ائیلملیک باغلاما ترکیبی یارادار و جۆمله‌نین مۆرکّب زامان ظرفلیگی اوْلار. اؤرنک اۆچون «اوْنلار بیزه گلیب چاتمامیش٬ بیز یوْلوموزا داوام ائتمه‌دیک» جۆمله‌سینده «اوْنلار بیزه گلیب چاتمامیش» جۆمله‌نین مۆرکّب زامان ظرفی‌دیر.قایناق: معاصیر ادبی آذری دیلی، پروفسور دوقتور محمدتقی زهتابی، آشینا نشریاتی، تبریز ۱۳۷۹ Tue, 13 Oct 2015 15:57:57 +0330 http://turkcemiz.arzublog.com/post/65639